กาดแลงพะเยา ตลาดเย็นที่คนเลิกงานแวะซื้อมื้อค่ำ

ชายในเสื้อเชิ้ตทำงานเลี้ยวมอเตอร์ไซค์เข้ามาจอดหน้าแผงแกง ยังไม่ทันดับเครื่องก็ชี้หม้อสองใบ รับถุงแกงที่มัดหนังยางเรียบร้อยใส่ตะกร้าหน้ารถ แล้วขี่ออกไปทางบ้าน ทั้งหมดเกิดขึ้นในเวลาไม่กี่อึดใจ ภาพเล็กๆ แบบนี้คือหัวใจของ กาดแลง หรือตลาดเย็นในภาษาเหนือ ที่ไม่ได้ตั้งใจเป็นจุดท่องเที่ยว แต่เป็นครัวสำรองของคนเมืองที่กลับบ้านมาไม่ทันหุงหาเอง

ตลาดเย็นหลังเลิกงานเป็นภาพที่เห็นได้ทั้งในเมืองเล็กและเมืองใหญ่ ใครเคยเห็นบรรยากาศตลาดนัดตอนเย็นในนนทบุรีช่วงคนทยอยกลับบ้าน จะพบว่าจังหวะคล้ายกัน ต่างกันที่หน้าตาของกับข้าว ของพะเยาเป็นสำรับเหนือแทบทั้งหมด

ของที่มักเจอในกาดแลง

แผงแต่ละตลาดและแต่ละวันไม่เหมือนกัน ตารางนี้เป็นภาพรวมกว้างๆ ของสิ่งที่มักเห็นในตลาดเย็นแบบเหนือ

ของที่มักเจอกินแบบไหนควรกินเลยหรือเก็บได้
แกงเหนือใส่ถุง เช่น แกงแค แกงฮังเลราดข้าวหรือแบ่งกินกับข้าวเหนียวควรกินในมื้อนั้น ถ้าเหลือต้องแช่เย็นแล้วอุ่นให้ร้อนทั่ว
น้ำพริกหนุ่ม น้ำพริกอ่องจิ้มผักลวก แคบหมู หรือไข่ต้มเก็บในตู้เย็นได้สั้นๆ แบบที่มีน้ำเสียเร็วกว่าแบบแห้ง
ผักลวกและผักสดมัดเป็นกำกินคู่น้ำพริกผักลวกควรกินวันนั้น
ข้าวเหนียวห่อหรือใส่ถุงกินกับทุกอย่างบนสำรับอร่อยตอนอุ่น เย็นแล้วแข็ง นึ่งหรืออุ่นใหม่ได้
ปลาย่าง ปลาทอดกินเป็นกับข้าวหลักควรกินเลย ทิ้งไว้นานจะคาว
ไส้อั่ว แคบหมู ของทอดกินเล่นหรือแกล้มข้าวแคบหมูเก็บในภาชนะปิดได้ ไส้อั่วอร่อยตอนร้อน

แกงถุงกับน้ำพริก สำรับที่ซื้อแยกแล้วมาประกอบเอง

วิธีซื้อของคนพะเยาที่สังเกตได้ในกาดแลงคือการไม่ซื้อเป็นจานเดียว แต่ซื้อเป็นชิ้นส่วนมาประกอบเป็นสำรับ แกงหนึ่งถุง น้ำพริกหนึ่งถ้วย ผักลวกหนึ่งกำ ข้าวเหนียวหนึ่งห่อ กลับไปเทใส่ถ้วยชามก็ได้มื้อเย็นครบหมู่ คนที่พักแบบมีครัวเล็กหรือมีจานชามในห้องจะได้กินแบบคนในพื้นที่จริงๆ

ผักลวกที่วางคู่น้ำพริกมักเป็นผักตามฤดูจากสวนและแหล่งน้ำรอบเมือง ถ้าสนใจว่าผักบางชนิดมาจากไหน เรื่องผักน้ำและพืชที่ขึ้นริมกว๊านซึ่งคนพะเยาเก็บมาทำกับข้าว ช่วยให้มองแผงผักได้สนุกขึ้น ส่วนปลาที่ขายในตลาดเย็นบางส่วนเป็นปลาน้ำจืดจากกว๊านและแหล่งน้ำใกล้เคียง แต่ไม่ใช่ทุกแผง ถ้าอยากรู้ก็ถามแม่ค้าได้ตรงๆ

เลือกของอย่างไรให้ยังอร่อยเมื่อถึงที่พัก

ระยะทางจากตลาดถึงที่พักคือตัวแปรสำคัญ ของที่ยังร้อนอยู่ในหม้อหรือเพิ่งยกจากเตาเป็นตัวเลือกที่ปลอดภัยกว่าของที่วางทิ้งไว้นาน ลองสังเกตว่าแผงไหนมีคนซื้อหมุนเวียนตลอด เพราะของมักถูกเติมใหม่อยู่เรื่อยๆ

สำหรับนักท่องเที่ยว มีของติดตัวที่ช่วยได้ไม่กี่อย่าง

  • ถุงผ้าหรือตะกร้า เพราะแกงถุงหลายถุงถือรวมกันยาก
  • ถุงเก็บความเย็นใบเล็ก ถ้าซื้อของสดหรือน้ำพริกที่ต้องเดินทางต่อ
  • ช้อนส้อมส่วนตัวสำหรับคนที่จะนั่งกินริมทางหรือในรถ

แกงที่มีกะทิหรือน้ำมันมากไม่ควรทิ้งไว้ในรถที่ปิดกระจกตากแดด ถ้ายังไม่กินทันทีให้รีบแช่เย็น

เงินสด ถุง และมารยาทเล็กๆ

แผงในตลาดเย็นหลายเจ้ารับสแกนจ่ายแล้ว แต่ยังมีบางเจ้าที่สะดวกเงินสดมากกว่า พกแบงก์ย่อยและเหรียญไว้บ้างจะทำให้ซื้อของชิ้นเล็กได้คล่อง และถ้าเจอจังหวะโอนแล้วแม่ค้ายังไม่เห็นยอดเงินเข้า ก็มีวิธีรับมือที่ไม่ทำให้ใครอึดอัด

ช่วงที่คนเลิกงานแวะซื้อพร้อมกัน หน้าแผงจะแน่นเป็นพิเศษ การยืนชี้ถามนานๆ อาจขวางคนที่รีบกลับบ้าน ถ้ายังเลือกไม่ได้ ถอยออกมาดูก่อนหนึ่งก้าวแล้วค่อยกลับไปสั่ง แม่ค้าส่วนใหญ่ยินดีอธิบายเมื่อหน้าแผงว่างลง คนที่ชอบเดินตลาดแต่เช้าก็ลองเทียบกับของกินพื้นถิ่นในตลาดเช้าของเมืองพะเยา จะเห็นว่าสองช่วงเวลาขายของคนละแบบอย่างชัดเจน

กาดแลงเป็นที่ซื้อกับข้าวกลับบ้าน ส่วนถนนคนเดินคือที่เดินเล่น ชิมทีละอย่าง และดูของฝาก ถ้าอยากได้มื้อเย็นแบบคนพะเยาไปกินที่ห้องให้เลือกกาดแลง ถ้าอยากเดินเล่นยามค่ำกับเพื่อนหรือครอบครัวให้เลือกถนนคนเดิน