ครั้งแรกกับทางเดินป่าในพะเยา เริ่มที่อุทยานแห่งชาติแม่ปืมก่อนไปไกลกว่า
2 ตุลาคม 2569
ถ้าคุณไม่เคยเดินป่ามาก่อนเลย ไม่เคยแบกเป้เดินในทางดิน และไม่แน่ใจว่าร่างกายจะไหวแค่ไหน แต่อยากลองเริ่มที่ไหนสักแห่งไม่ไกลจากตัวเมืองพะเยา อุทยานแห่งชาติแม่ปืมเป็นจุดตั้งต้นที่น่าคิดถึง เพราะเป็นผืนป่าในจังหวัดเดียวกัน เดินทางไปกลับได้โดยไม่ต้องวางแผนซับซ้อน และเหมาะกับการค่อยๆ เรียนรู้จังหวะของตัวเองก่อนจะขยับไปเส้นทางที่ยาวหรือชันกว่า
สิ่งที่มือใหม่ต้องการไม่ใช่อุปกรณ์ราคาสูง แต่คือรายการสั้นๆ ที่ช่วยไม่ให้ลืมเรื่องพื้นฐาน รายการข้างล่างแบ่งเป็นสามช่วง ใช้ติ๊กไปทีละข้อได้จริง
ก่อนออกจากเมือง
ความสบายบนทางเดินส่วนใหญ่ถูกกำหนดตั้งแต่คืนก่อนออกเดินทาง ช่วงนี้คือการเลือกวัน เลือกคน และเลือกของที่จะติดตัวไป
- ชวนคนที่เคยเดินป่ามาด้วยอย่างน้อยหนึ่งคน หรือตั้งใจไว้ว่าจะขอคำแนะนำจากเจ้าหน้าที่ ไม่เดินคนเดียวในครั้งแรก
- บอกคนที่บ้านว่าไปที่ไหน กลับประมาณช่วงไหน สัญญาณโทรศัพท์ในป่าไม่แน่นอนเสมอไป
- ดูพยากรณ์อากาศและประกาศของอุทยานล่วงหน้า บางช่วงอาจปิดเส้นทางเพราะฝน ไฟป่า หรือการฟื้นฟูธรรมชาติ
- ใส่รองเท้าที่เคยใส่เดินไกลมาแล้ว ข้อนี้สำคัญกว่าที่หลายคนคาด
- เตรียมน้ำดื่มให้มากกว่าที่คิดว่าพอ พร้อมของกินที่ให้พลังงานเร็ว เช่น ผลไม้แห้งหรือข้าวเหนียวห่อเล็กๆ
เรื่องรองเท้าขอขยายนิดหนึ่ง รองเท้าคู่ใหม่ที่ยังไม่เคยใส่เดินนานๆ คือต้นเหตุของแผลถลอกที่ส้นเท้าและนิ้วก้อยบ่อยที่สุด ต่อให้เป็นรุ่นสำหรับเดินป่าโดยเฉพาะก็ตาม ควรใส่เดินในเมืองสักหลายวันก่อนให้รองเท้าเข้ากับเท้า หลักเดียวกันนี้ใช้ได้กับทุกทริปเดินขึ้นเขา ไม่ว่าจะที่พะเยาหรือเส้นทางเดินขึ้นภูยอดนิยมของจังหวัดเลย ซึ่งหลายคนเลือกเป็นทริปถัดไปหลังจากเดินป่าใกล้บ้านจนคุ้นแล้ว พกพลาสเตอร์ปิดแผลกับถุงเท้าสำรองไปด้วยอีกคู่จะอุ่นใจขึ้นมาก
ที่ทำการอุทยาน
เมื่อไปถึงแล้ว อย่าเพิ่งรีบเดินเข้าทาง จุดแรกที่ควรแวะคือที่ทำการหรือจุดบริการนักท่องเที่ยว เพราะข้อมูลที่ได้จากตรงนี้สดใหม่กว่าที่อ่านมาจากที่ไหนทั้งหมด
- แจ้งชื่อหรือลงทะเบียนก่อนเข้าเส้นทาง ตามที่อุทยานกำหนด ถ้ามีการเก็บค่าธรรมเนียมให้ปฏิบัติตามประกาศที่ติดไว้
- ถามว่าเส้นทางไหนเหมาะกับมือใหม่ และวันนั้นสภาพทางเป็นอย่างไร มีช่วงไหนลื่นหรือปิดชั่วคราวไหม
- ถามว่าควรมีคนนำทางหรือไม่ บางเส้นทางกำหนดให้เดินกับเจ้าหน้าที่หรือคนในพื้นที่ที่รู้ทาง
- เข้าห้องน้ำและเติมน้ำให้เรียบร้อย ก่อนเริ่มเดิน
ถ้าเจ้าหน้าที่แนะนำว่าวันนั้นไม่เหมาะ ให้เชื่อตามนั้น มือใหม่ที่ฟังคำเตือนจะได้กลับมาเดินอีกหลายครั้ง ส่วนคนที่ฝืนมักไม่อยากกลับมาอีกเลย ถ้าอยากเห็นภาพอื่นของป่าพะเยาที่เดินง่ายกว่าก่อน การไปแช่เท้าที่น้ำตกอุ่นในอุทยานแห่งชาติภูซาง ก็เป็นการซ้อมใช้ขาในทางธรรมชาติที่ไม่หนักเกินไป
บนทางเดิน
ช่วงที่อยู่ในป่าจริงคือช่วงที่ต้องใช้ทั้งสายตาและความใจเย็น จังหวะที่ดีสำหรับครั้งแรกคือเดินช้าพอที่ยังคุยกับเพื่อนได้โดยไม่หอบ
- อยู่ในเส้นทางที่กำหนดเท่านั้น ไม่ตัดลัดหรือเดินออกไปถ่ายรูปนอกทาง นอกจากจะหลงง่ายแล้วยังเหยียบต้นไม้เล็กที่กำลังโตด้วย
- ระวังทากในหน้าฝน ใส่ถุงเท้ากันทากหรือกางเกงขายาวเก็บปลายขา หยุดสำรวจขาเป็นระยะ ถ้าเจอก็ค่อยๆ ดึงออก ไม่ต้องตกใจ
- พกถุงใส่ขยะของตัวเองติดเป้ ห่อขนม ขวดน้ำ แม้แต่เศษผลไม้ก็นำออกจากป่าด้วย เพราะของที่ย่อยสลายได้ก็ยังดึงสัตว์ให้มาคุ้ยหาอาหารริมทาง
- ตั้งเวลากลับตัวไว้ในใจ ถ้าถึงเวลานั้นแล้วยังไม่ถึงจุดหมาย ให้หันหลังกลับ เพราะการเดินลงในที่มืดเป็นเรื่องที่มือใหม่ไม่ควรเจอ
ระหว่างเดินอาจได้ยินเสียงนกหรือเห็นสัตว์ป่าตัวเล็กๆ ให้ดูจากระยะที่สัตว์ไม่ตกใจ ไม่ให้อาหาร และไม่ส่งเสียงเรียก หลักนี้ใช้ได้ทุกผืนป่า เช่นเดียวกับเวลาไปเฝ้ามองนกยูงไทยอย่างสงบที่ดอยภูนาง ซึ่งผู้มาเยือนควรเป็นฝ่ายเงียบและถอยให้สัตว์เสมอ
เมื่อเดินครั้งแรกผ่านไปด้วยดี
หลังกลับลงมาแล้ว ลองจดไว้ว่าช่วงไหนเหนื่อยที่สุด ของชิ้นไหนไม่ได้ใช้ และของชิ้นไหนที่อยากมีแต่ไม่ได้พก รายการนี้จะกลายเป็นเช็กลิสต์ของคุณเองในครั้งต่อไป พอเริ่มมั่นใจขึ้น หลายคนอยากลองค้างคืนในป่าดูบ้าง การไปตั้งแคมป์ครั้งแรกกับเพื่อนในลานกางเต็นท์ของพะเยา เป็นก้าวต่อไปที่ไม่ต้องกระโดดไกลเกินตัว
ทุกครั้งที่ไปเดินป่า ไม่ว่าจะเป็นครั้งแรกหรือครั้งที่สิบ ให้สอบถามเจ้าหน้าที่อุทยานเรื่องเส้นทางที่เปิดและสภาพทางในวันนั้นก่อนออกเดิน ข้อมูลที่ได้จากคนที่ดูแลป่าอยู่ทุกวันคือข้อมูลที่ใกล้ความจริงที่สุดเสมอ