ครั้งแรกกับทางเดินป่าในพะเยา เริ่มที่อุทยานแห่งชาติแม่ปืมก่อนไปไกลกว่า

ถ้าคุณไม่เคยเดินป่ามาก่อนเลย ไม่เคยแบกเป้เดินในทางดิน และไม่แน่ใจว่าร่างกายจะไหวแค่ไหน แต่อยากลองเริ่มที่ไหนสักแห่งไม่ไกลจากตัวเมืองพะเยา อุทยานแห่งชาติแม่ปืมเป็นจุดตั้งต้นที่น่าคิดถึง เพราะเป็นผืนป่าในจังหวัดเดียวกัน เดินทางไปกลับได้โดยไม่ต้องวางแผนซับซ้อน และเหมาะกับการค่อยๆ เรียนรู้จังหวะของตัวเองก่อนจะขยับไปเส้นทางที่ยาวหรือชันกว่า

สิ่งที่มือใหม่ต้องการไม่ใช่อุปกรณ์ราคาสูง แต่คือรายการสั้นๆ ที่ช่วยไม่ให้ลืมเรื่องพื้นฐาน รายการข้างล่างแบ่งเป็นสามช่วง ใช้ติ๊กไปทีละข้อได้จริง

ก่อนออกจากเมือง

ความสบายบนทางเดินส่วนใหญ่ถูกกำหนดตั้งแต่คืนก่อนออกเดินทาง ช่วงนี้คือการเลือกวัน เลือกคน และเลือกของที่จะติดตัวไป

  • ชวนคนที่เคยเดินป่ามาด้วยอย่างน้อยหนึ่งคน หรือตั้งใจไว้ว่าจะขอคำแนะนำจากเจ้าหน้าที่ ไม่เดินคนเดียวในครั้งแรก
  • บอกคนที่บ้านว่าไปที่ไหน กลับประมาณช่วงไหน สัญญาณโทรศัพท์ในป่าไม่แน่นอนเสมอไป
  • ดูพยากรณ์อากาศและประกาศของอุทยานล่วงหน้า บางช่วงอาจปิดเส้นทางเพราะฝน ไฟป่า หรือการฟื้นฟูธรรมชาติ
  • ใส่รองเท้าที่เคยใส่เดินไกลมาแล้ว ข้อนี้สำคัญกว่าที่หลายคนคาด
  • เตรียมน้ำดื่มให้มากกว่าที่คิดว่าพอ พร้อมของกินที่ให้พลังงานเร็ว เช่น ผลไม้แห้งหรือข้าวเหนียวห่อเล็กๆ

เรื่องรองเท้าขอขยายนิดหนึ่ง รองเท้าคู่ใหม่ที่ยังไม่เคยใส่เดินนานๆ คือต้นเหตุของแผลถลอกที่ส้นเท้าและนิ้วก้อยบ่อยที่สุด ต่อให้เป็นรุ่นสำหรับเดินป่าโดยเฉพาะก็ตาม ควรใส่เดินในเมืองสักหลายวันก่อนให้รองเท้าเข้ากับเท้า หลักเดียวกันนี้ใช้ได้กับทุกทริปเดินขึ้นเขา ไม่ว่าจะที่พะเยาหรือเส้นทางเดินขึ้นภูยอดนิยมของจังหวัดเลย ซึ่งหลายคนเลือกเป็นทริปถัดไปหลังจากเดินป่าใกล้บ้านจนคุ้นแล้ว พกพลาสเตอร์ปิดแผลกับถุงเท้าสำรองไปด้วยอีกคู่จะอุ่นใจขึ้นมาก

ที่ทำการอุทยาน

เมื่อไปถึงแล้ว อย่าเพิ่งรีบเดินเข้าทาง จุดแรกที่ควรแวะคือที่ทำการหรือจุดบริการนักท่องเที่ยว เพราะข้อมูลที่ได้จากตรงนี้สดใหม่กว่าที่อ่านมาจากที่ไหนทั้งหมด

  • แจ้งชื่อหรือลงทะเบียนก่อนเข้าเส้นทาง ตามที่อุทยานกำหนด ถ้ามีการเก็บค่าธรรมเนียมให้ปฏิบัติตามประกาศที่ติดไว้
  • ถามว่าเส้นทางไหนเหมาะกับมือใหม่ และวันนั้นสภาพทางเป็นอย่างไร มีช่วงไหนลื่นหรือปิดชั่วคราวไหม
  • ถามว่าควรมีคนนำทางหรือไม่ บางเส้นทางกำหนดให้เดินกับเจ้าหน้าที่หรือคนในพื้นที่ที่รู้ทาง
  • เข้าห้องน้ำและเติมน้ำให้เรียบร้อย ก่อนเริ่มเดิน

ถ้าเจ้าหน้าที่แนะนำว่าวันนั้นไม่เหมาะ ให้เชื่อตามนั้น มือใหม่ที่ฟังคำเตือนจะได้กลับมาเดินอีกหลายครั้ง ส่วนคนที่ฝืนมักไม่อยากกลับมาอีกเลย ถ้าอยากเห็นภาพอื่นของป่าพะเยาที่เดินง่ายกว่าก่อน การไปแช่เท้าที่น้ำตกอุ่นในอุทยานแห่งชาติภูซาง ก็เป็นการซ้อมใช้ขาในทางธรรมชาติที่ไม่หนักเกินไป

บนทางเดิน

ช่วงที่อยู่ในป่าจริงคือช่วงที่ต้องใช้ทั้งสายตาและความใจเย็น จังหวะที่ดีสำหรับครั้งแรกคือเดินช้าพอที่ยังคุยกับเพื่อนได้โดยไม่หอบ

  • อยู่ในเส้นทางที่กำหนดเท่านั้น ไม่ตัดลัดหรือเดินออกไปถ่ายรูปนอกทาง นอกจากจะหลงง่ายแล้วยังเหยียบต้นไม้เล็กที่กำลังโตด้วย
  • ระวังทากในหน้าฝน ใส่ถุงเท้ากันทากหรือกางเกงขายาวเก็บปลายขา หยุดสำรวจขาเป็นระยะ ถ้าเจอก็ค่อยๆ ดึงออก ไม่ต้องตกใจ
  • พกถุงใส่ขยะของตัวเองติดเป้ ห่อขนม ขวดน้ำ แม้แต่เศษผลไม้ก็นำออกจากป่าด้วย เพราะของที่ย่อยสลายได้ก็ยังดึงสัตว์ให้มาคุ้ยหาอาหารริมทาง
  • ตั้งเวลากลับตัวไว้ในใจ ถ้าถึงเวลานั้นแล้วยังไม่ถึงจุดหมาย ให้หันหลังกลับ เพราะการเดินลงในที่มืดเป็นเรื่องที่มือใหม่ไม่ควรเจอ

ระหว่างเดินอาจได้ยินเสียงนกหรือเห็นสัตว์ป่าตัวเล็กๆ ให้ดูจากระยะที่สัตว์ไม่ตกใจ ไม่ให้อาหาร และไม่ส่งเสียงเรียก หลักนี้ใช้ได้ทุกผืนป่า เช่นเดียวกับเวลาไปเฝ้ามองนกยูงไทยอย่างสงบที่ดอยภูนาง ซึ่งผู้มาเยือนควรเป็นฝ่ายเงียบและถอยให้สัตว์เสมอ

เมื่อเดินครั้งแรกผ่านไปด้วยดี

หลังกลับลงมาแล้ว ลองจดไว้ว่าช่วงไหนเหนื่อยที่สุด ของชิ้นไหนไม่ได้ใช้ และของชิ้นไหนที่อยากมีแต่ไม่ได้พก รายการนี้จะกลายเป็นเช็กลิสต์ของคุณเองในครั้งต่อไป พอเริ่มมั่นใจขึ้น หลายคนอยากลองค้างคืนในป่าดูบ้าง การไปตั้งแคมป์ครั้งแรกกับเพื่อนในลานกางเต็นท์ของพะเยา เป็นก้าวต่อไปที่ไม่ต้องกระโดดไกลเกินตัว

ทุกครั้งที่ไปเดินป่า ไม่ว่าจะเป็นครั้งแรกหรือครั้งที่สิบ ให้สอบถามเจ้าหน้าที่อุทยานเรื่องเส้นทางที่เปิดและสภาพทางในวันนั้นก่อนออกเดิน ข้อมูลที่ได้จากคนที่ดูแลป่าอยู่ทุกวันคือข้อมูลที่ใกล้ความจริงที่สุดเสมอ