ทำบุญวันพระที่วัดในพะเยา ขันข้าว ดอกไม้ และลำดับที่คนต่างถิ่นทำตามได้

ก่อนรุ่งสางของวันพระ เสียงกลองจากหอกลองของวัดดังเป็นจังหวะช้าๆ ข้ามหลังคาบ้านไปถึงตรอกซอย บางวัดตีระฆังตาม เสียงนั้นบอกคนในชุมชนว่าวันนี้ถึงเวลาเตรียมขันข้าว ดอกไม้ และพากันไปวัด ผู้เฒ่าผู้แก่ในชุดขาวหรือผ้าซิ่นสีสุภาพเดินถือตะกร้าไปทีละคนสองคน

สำหรับคนต่างถิ่นที่อยากไปร่วมทำบุญวันพระที่วัดในพะเยา ความลังเลส่วนใหญ่มาจากสิ่งที่ได้ยินมาแบบไม่แน่ใจ ลองไล่ดูทีละเรื่องว่าที่พูดกันนั้นจริงแค่ไหน

“ต้องท่องบทสวดได้ก่อน ถึงจะเข้าไปนั่งกับชาวบ้านได้”

ไม่จำเป็นเลย ในวิหารมีทั้งคนที่สวดได้คล่องและคนที่แค่นั่งพนมมือฟัง สิ่งที่ควรทำคือนั่งพับเพียบให้เรียบร้อย ไม่หันเท้าไปทางพระพุทธรูปหรือพระสงฆ์ และทำตามจังหวะคนรอบข้าง เมื่อเขากราบ เราก็กราบ เมื่อเขาพนมมือ เราก็พนมมือ

ถ้าไม่รู้ว่าจะนั่งตรงไหน ให้นั่งด้านหลังหรือด้านข้าง ไม่ต้องแทรกไปแถวหน้า แถวหน้ามักเป็นที่ของผู้สูงอายุที่มาประจำ

“ทำบุญที่วัดเหนือก็แค่ใส่บาตรเหมือนที่อื่น”

ธรรมเนียมวัดล้านนามีรายละเอียดของตัวเอง ในวันพระ ชาวบ้านจะนำ “ขันข้าว” คือสำรับอาหารคาวหวานไปถวายพระ บางครั้งก็อุทิศให้ญาติที่ล่วงลับ นอกจากนี้ยังมี “ขันดอก” ที่ใส่ดอกไม้ ธูป เทียน ไว้บูชาพระ

คนต่างถิ่นไม่จำเป็นต้องจัดสำรับเต็มรูปแบบ แค่ดอกไม้ธูปเทียนชุดเล็กกับของถวายที่ตั้งใจก็พอ ถ้าไม่แน่ใจว่าวางตรงไหน ถามผู้เฒ่าหรือคนที่ดูแลศาลาได้เลย ส่วนใหญ่ยินดีบอก ใครอยากเริ่มที่วัดใหญ่กลางเมือง วัดศรีโคมคำกลางเมืองริมกว๊าน เป็นจุดที่คนพะเยาไปกันมาก หรือจะไปวัดเล็กในย่านเก่าอย่างที่เล่าไว้ในเส้นทางไหว้พระวัดเก่ากลางเมือง ก็ได้บรรยากาศชุมชนมากกว่า

“ผู้หญิงเดินได้ทุกที่ในวัด เหมือนวัดภาคกลาง”

ไม่เสมอไป วัดในภาคเหนือหลายแห่งยังถือคติว่าบางพื้นที่ เช่น บริเวณรอบองค์พระธาตุหรือบางส่วนของอุโบสถ ไม่ให้ผู้หญิงเข้า มักมีป้ายบอกไว้ แต่บางจุดอาจไม่มี วิธีที่ดีที่สุดคือสังเกตว่าผู้หญิงในชุมชนหยุดเดินตรงไหน แล้วหยุดตาม

ความเชื่อนี้เป็นธรรมเนียมของแต่ละวัด ไม่ใช่เรื่องที่คนนอกควรถกเถียงในวันทำบุญ การเคารพกติกาของเจ้าบ้านคือมารยาทพื้นฐานของแขก

“แต่งตัวแบบไหนก็ได้ ขอแค่ไม่โป๊”

ควรสุภาพกว่านั้นอีกนิด เลือกเสื้อที่ปิดไหล่ ท่อนล่างยาวเลยเข่าลงไป และเป็นสีเรียบๆ ที่ไม่สะดุดตา ถ้ามีผ้าซิ่นหรือเสื้อพื้นเมืองก็ใส่ได้ ชาวบ้านมักชอบใจที่เห็นคนต่างถิ่นใส่ใจเรื่องนี้

การแต่งกายในงานบุญของแต่ละถิ่นบอกเล่าตัวตนของชุมชน ไม่ต่างจากผ้าแถบสไบและผ้าซิ่นที่ชาวมอญปทุมธานีใส่ไปวัด ใครพาผู้สูงวัยในบ้านไปด้วย ลองดูวัดในพะเยาที่ทางเรียบและแทบไม่มีบันได จะวางแผนได้ง่ายขึ้น

เรื่องกล้องในวันพระ

ระหว่างพระสวดหรือให้ศีล ให้เก็บโทรศัพท์และกล้องไว้ก่อน เสียงชัตเตอร์และแสงหน้าจอรบกวนคนที่ตั้งใจมาฟังธรรม ถ้าอยากถ่ายรูปวัด รอให้พิธีจบ แล้วขออนุญาตก่อนถ่ายคนทุกครั้ง

ครั้งแรกที่ไป ไม่ต้องรีบลุกออกหลังถวายของเสร็จ ลองนั่งฟังพระสวดในวิหารให้จบสักรอบ แม้จะฟังไม่ออกทุกคำ จังหวะเสียงสวดที่ดังพร้อมกันกับกลิ่นธูปและดอกไม้ จะทำให้เข้าใจว่าทำไมคนพะเยาถึงตื่นเช้ามาวัดกันทุกวันพระ